KABUYUTAN RENGGANIS: Kapercekaan Anu Samar Ku Kabodoan Ayeuna & Pangaweruh Meruhkeun Gunung ‘berapi’ Nu Diluliluli (Bag I)

I. PANGANTEUR

Kabeneran libur muludan kamari, malem 24 januari 2013, pareng bisa muludan di kabuyutan Gunung Rengganis. Malah umur umuran, ngabungbang teh nepikeun ka ngalaman meuting didinya. Kabuyutan Rengganis baheula mah loba kasebutkeun ku balarea kabuyutan batu ngangkang pedah aya batu satangtung (lingga) ukuran kira 1,8-2 meteran nu ajeg nangtung teu napak ngangkang kurang leuwih 10 cm luhureun taneuh-aya oge nu nyarita cenah 20 sentian.

---
Dicatet kurang leuwih 10 cm the sab tahun 2000an pernah nyaksian langsung aya jelema datang peuting2 mawa barudak ngora kurang leuwih 7an daratang ngabuktikeun ngangkangna eta lingga. Eta jelema ukur nangtung bari mapatkeun rajah nu laina caringogo nyingraykeun batu2 nu ngahalangana -nu teu tapis dina rajahna mah cenah tara wani ngoreh ngorehkeun acan. Sanggeus enya kabukti mah dibalikeun deui kana tempatna bari metakeun deui rajah panutup. Hanjakal teu nyaho urang urang manana ngan ngakuna sok raresep datangna the malem saptu pahing.
---

Ari gunungna salian ti disebut Gunung Rengganis (aya tapak luhung Dewi Rengganis didinya) aya oge nu nyebut gunung satria (sab aya kajadian sikep satriana luluhur Pajajaran dina nganggeuskeun masalah pacogregagan diantara dulur dulur bangsana katut sifat berkorbana hiji satria nu heman nyaah ka pijagaaeun nu kajadiana di eta gunung), aya oge kasebut gunung cakrabuana (sab aya kakantun Sang Tajimalela Resi Cakrabuana tuturus agung Sumedang larang).

Kabuyutan Rengganis ayana di daerah Sumedang Kidul kurang leuwih 7 km ti Desa Ganeas/Cikoneng. Ngaran kampungna kasebut Dayeuh Luhur pedah pernah jadi tempat ngungsi pamarentahan nalendra Sumedang larang panungtung Pangeran geusan ulun. Ieu kabuyutan geus aya ti zaman Medang Kahyangan jauh saencan jaman Sang Siliwangi Jaya Dewata najan ayana lingga ngangkang mah didamel ku salah sawios luluhur Pajajaran kadieunakeun dijaman Sumedang larang sanggeus Pajajaran burak.

Pernah baheulana Waktu Sumedang larang kaereh dengeun (mataram jeung walanda) ieu kabuyutan teh samar euweuh nu nganyahokeun tur ka kaluli luli. Atuh kapaksa salah sawios luluhur Sumedang mati geni 7 dinten 7 wengi dina luhur tangkal pakeun mendakana deuina--Kawas sumur zam zam di Mekah nu kapendak di jaman Siti Hajar-Ibrahim as, cenah, pernah katutupan/teu bijil dina waktu nu lila, kapanggih kapanggih deui sab ditarekahan ku Sayidina Abdul Muthalib eyangna sang Rahmatan lil alamin.

Nya pareng dina wengi ka 7na, ieu luluhur Sumedang teh ningal aya cahaya-cahaya gilang gumilang mancur ti luhur gunung Rengganis. Pang mancur mancurna nya tina batu lingga nu ngangkang eta. Teras we dibaladah deui bari kana sababaraha tapak luluhur dipasihan deui tawis ku batu batu sab batu teh pohacina ratuning taneuh. Misalna wae, dilawangna disimpen batu ngajegir saopat opat. Oge, dipetakeun deui rajah rajah nyieun wangunan kabuyutana kaasup jalan jalana.

Tuluy, utamina ku kawijaksanaan Pangeran Mekah, eta lingga ajeg nu Nantung teu nempel kana taneuh teh dipiwarang ditutupan ku injuk, jeung dibalai handapna ku batu batu sakeupeul nu ngentepna di trigger ku pamasieup rajah turun manurun, sanggemna: ‘supaya teu kaciri teuing ahengna ku jalma saliwat’.

Ayeuna mah ku kabodoan, dirarobah kawas kuburan gaya arab nu keur ngetrend, make keramik, teneuhna ditembokan/dipaving blockan, dikurungan, batu batuna ditalian/dikawatan, pangalaan taneuhna disaeuran, dijieunkeun tempat modol jeung kiih ukur memeteran tina ayana batu ngangkang-ari keur wudu euweuh padahal dijieunan mushola. Malah aya batu garis siga nu kapanggih di si jalatunda situs kawali nu dipindahkeun ka darat – ieu mah dipekprek kapanggih tinggal dua bagian disimpen jadi batu balai jajalaneun, kitu oge batu gede nu aya dilawang dibeulahan dijadikeun bahan jalan. Bari jelas, ditempel didinya aya tulisan ngajeblag nu ukur ngabebegigan tina seng gede yen ulah ngarobah mindahkeun sabagian/sakebehna naon wae nu aya di hiji situs purbakala.

Kumaha sabenerna kajadian ieu kabuyutan Rengganis katut hubungana jeung ayana batu ngangkang oge tilemna Sang Hyang Sayang Hawu pamuk Sumedang larang manten nu kongas Jaya Perkasa nu kapanggih tina kaSumedangan?? kieu geura waja nu semplakna:

IBADAH JEUNG PAMUSRIKAN, DIMANA LEBAH LEBAHNA ? (2)

Kalam Kasundaan No 43: 

II. PAMUSRIKAN

Kaayeunakeun kusabab ‘misah’na cara nganepikeun ngeunaan hal ”sagala ge ulah iwalti nu aya titahanana/tuduhna; Sagala ge meunang iwalti nu diulahkeun/dicaram” (tingali: eddy nugraha, Ibadah jeung pamusrikan patohidan, dimana lebah lebahna bag I), loba kapanggih dina kahirupan sapopoe utamana lamun urang keur susundaan kayaning: manggihan neangan ngulik ngaekspresikeun nganepikeun ngaapresiasi numuwuhkeun nyeungitan milampah nu aya hubungana jeun kasundaan boh budaya boh, utamana, kapribadian ulikan elmu sunda (kitu oge kana ‘modernitas’ nu dibawa ku ‘munding bule’) sok dinafikeun ku disingsieunan jeung di/kabebegigan ku caritaan nu dipahingkeun tina pamahaman ibadah ritual formal/’sareat’ nyaeta utamana pamusrikan/ ibadah Lain ka maha suci Allah swt atawa bid’ah migawe nu euweuh tuduhna/titahanana (kaidah ka hiji) nu ngajadikeun aya, lamun teu kasebut loba, urang sunda nukeur susundaan jadi:

· Ngajauhan ‘masjid/sareat’, ngewa/anti/teu paduli kana islam atawa misahkeun maneh tina kaislaman mopohokeun yen sababna islam ditarima/dipake baheula ku luluhur teh sab sareatna pangparatan hakekat bari teu kudu jadi arab/tetep nyunda/teu kudu anti ‘modernitas’, matak tara/tong daek nurut kana fiqih-fiqih (pamahaman jalma dina ngahartikeun agama) nu lain pangparatan hakekat, kudu wae ninggang hakekat/kanyataanana tara ngandelkeun cenah (tingali eddy nugraha: Naon sabab islam dipake di sunda, na teu boga cecekelan sorangan?). Sabalikna, aya nu

· Embung, sieun atawa susulumputan milampah kasundaan da nyaeta sok/bisi/ngajaga tina dicap/dianggap musrik jeung milampah bid’ah poyokaneun/kamarginalkeun ku ‘urang masjid/sareat’ jadi we jati diri nu enya ngeunaan ulikan kasundaan teh hese neanganana da nyumput tara nembrak atawa kasundaan jadi barang aneh sab geus lila tara dipake sab sieun jeung embung tea mimitina nepikeun ka hese nyusudna salaku ulikan. Ari pareng aya/bijil nembrak, remen pasariwut jeung nu sada sunda tapi sundel da poekeun rumpu rampa keneh pikir jeung atina jajauheun kana moncorong gumiwang caang sampurna piker ucap jeung lampahna salaku nu tug tutuhu tumut turut ka maha suci, kawas nu sada islam padahal eusleum jajauheun tina aslamtu numawa kasalametan karahayuan kaharmonisan kasampurnaan najan ngakuna mah (ukur tepi ka ngaku) abdi/tukang ibadah ka Allah-Kawas nu siga ‘educated’ luhung elmu padahal setan logika mungkul.

Sabenerna mah teu kudu aya dua kajadian diluhur, tapi memang kudu enya enya jeung ati ati pisan ulah nepikeun ka tigebrus kana pamusrikan jeung bid’ah.

Matak ayeuna urang semplakeun deui waja tina ageman teh boh dina ngalakukeun ibada ‘formal’, dina susundaan, dina naon wae lampah dunya nepikeun ka paehna kudu jadi ibadah bakti diri tutuhu ka maha suci lain ka salian ti eta ulah milampah nu dicegahna. Nepikeun ka lembut lembutna oge, dina ngerejet mireungeuh miharsa ulah asup kana pamusrikan sabab eta teh dosa nu pangede gedena jeung euweuh ampuna saencan ditinggalkeun/teu dilakonan deui/taubat (balik deui) ka ngan ibadah ngabdi bakti diri tug tutuhu ka nu maha suci (tauhid). Jeung lamun geus musrik teh kacida pisan sasar sasabna (Awewe, 4:116).

IBADAH JEUNG PAMUSRIKAN, DIMANA LEBAH LEBAHNA ? (I)

Kalam Kasundaan No 43: 

1. IBADAH

Ibadah hartina ngabdi tumut turut bakti tug tutuhu ka nu mahasuci Allah swt lain ka salian ti eta. Tangtu geus pada dikanyahokeun, sakabeh ajaran ti para ‘ambiya’ (jalmi jalmi nu ngadugikeun beja/ajaran ti pangeran, lain ti hawa nafsuna) dimana wae ayana naon wae sesebutana, kacatet dina Mushaff Utsmani, ngabogaan cecekelan yen ayana/diciptakeuna jelema jeung sakabeh mahluk teh pakeun/euweuh deui salian ti ibadah, nyatana ngabdi bakti tug tutuhu tumut turut ka nu maha suci Pangeran nu ngamurbeng (Allah/Hyang/God kumaha wae nyebutna asal alus –asma al husna) ‘wa maa khalaqtul jinna wal insa illa liya’buduuni’ (Angin puyuh (51):56). Jeung nya ibadah ka Hyang Maha Agung iyeu (lain ka salian ti eta) nu disebut shiratal mustaqim - jalan hirup nu lempeng bener menceger tur meunang ni’mat ‘wa ani buduunii haada shiraatum-mustaqiim’ (yaasiin (36): 61) najan beda beda teu kudu sarua sareatna/jalana/metodana.

Kusabab usik malik hirup jeung sakabehna keur ibadah ka Maha Suci, nya atuh tara/teu meunang sekuler, misah misah, atawa beda beda: Ulah ari shalat (ngado’a) karana Allah, puasa (ngeureunan/nahan nafsu kajelemaan) karana Allah sedengkeun ari kawin karana bogoh, dudunya sab butuh keur hirup, dahar karana beuki jeung lapar, kiih ngising sab kabelet hayang kahampangan kabeuratan, dibaju sab tiris sab resep, nulis nyarita saukur hayang. Ulah susundaan hakekatna sab karana luluhur atawa pedah jadi urang sunda; iislaman sab dititah ku indung bapa atawa ku ustad/kiai tapi kudu kabehanana sab jeung keur ibadah tug tutuhu ka nu maha suci.

BAGBAGAN KASUMEDANGAN (II): KAPAJAJARANAN?

ONJOYNA ULIKAN KASUMEDANGAN

Saperti nu disebutkeun di bagian saencana yen KASUMEDANGAN mangrupakeun ulikan ulikan nu lengkep ngeunaan elmu elmu ka pajajaranan kaasup kasumedangan lokal memeh sumedang larang jadi puseur nagara. Ku sabab eta loba nu diajar kasumedangan:

1)      Leuwih gampang dina diajar atawa neuleuman leuwih jero ngeunaan ulikan ulikan kapajajaranan nu mimitina atawa pernah mekar samemehna di luar sumedang larang kayaning misalna wae ulikan jadi sasaka sakawayana, kanyataan ngeunaan ratu galuh, sasaka ujung kulon jrrd  ku cara teu kudu upruk aprak heula cukup metakeun kasumedangan.

2)      Dina kuduna kaditu ge, ka daerah asalna / nu pangheulana manggihan eta elmu, tempat pernah mekarna elmu, ukur ngakurkeun/ngasakeun/nganuhunkeun atawa teu kudu meulina ti awal mula deui. Misalna wae, dina inditna ka pulo sari wahanten girang ujung kulon sanghyang sirah, memehna ka Agrabinta ngadongkang ka sindangbarang pakeun manggihan deui rintisan SUNDA JATI (Tarumanagara/Salakanagara/Sunda) ge geus boga referensi nu lengkep tina kasumedangan memehna ameh teu salah madep nu engke diadumaniskeun jeung purbatisti purbajatina Galuh nu jadi tuturus ngajenglengna Pajajaran.

3)      Apaleun kana asul usul na elmu/ulikan. sebut wae diantarana, najan ulikan tilem/ngahyang/kasampurnaan bisa kahontal ku kasiliwangian/kasumedangan jeung oge ku cara Islam tapi nu diajar tilem pasti apaleun yen nu mendakan ngawitan di sunda ngeunaan eta ulikan teh luluhur agung Sang Seuweu Karma Batara Kuli Kuli ti Saung Galah Kuningan-. Kahontalna teh saparantos masieup  inovasi inovasi ulikan ramana, Sang Sempak waja  nu nyaean jalan jalan jalma nu dina paehna menta bantuan sato (munding). Sedengkeun, cara paeh make bantuan munding salah sahiji metoda teknik nu memehna disebarkeun ku salah sawios luluhur Galuh ka nusantara – nu diantarana aya nu dipake ku jalma jalma  pakeun jadi/nyieun alam ‘kasorgaanana’ sorangan samemeh dunya ieu rusak/kiamat qubra- najan watang ageungna mah metu ngalangkungan Sang Wretikandayun.  Loba teknik-teknik jeung panta-pantana cara ninggalkeun alam dunya -panggorengna nu paeh kasarad-pang ponclotna tilem. Tilem   satuluyna disampurnakeun teknik teknikna diantawisna ku Rahyang Wastu Kancana ku Sri Baduga sareng nu sanesna generasi generasi saatosna - Tingali kabeungharan ulikan kasumedangan ka 33, Salah sahiji prinsip/tips ulikan diantarana geus  nerap di lembur lembur yen lamun ka kabuyutan rengganis (dayeuh luhur) sumedang tempat nu tilem teu meunang make/mawa batik  (tingali:  naha teu meunang make/mawa batik ka dayeuh luhur) lain pedah ngewa ka jawa/cirebon/batik -nu nyebut kitu mah ukur ula ilu ngabeo jalma bodo nu resep baceo.

SURAT AL ‘ADIYAT (nu tarik melesat) dina Maskumambang

KINANTI

Nyalindung ka Maha Agung,
Maha mulya Maha Suci,
Allah nu Maha Uninga,
Tina poek sasar diri,
Alatan gogoda setan,
Nu nyiruruk nyiriwuri.


Kalayan asma Hyang Agung,
Marengan lampah sayakti,
Nu jadi marga lantaran,
Sadaya usik ngajadi,
Nyaah asih taya kendat,
Nganteur mahluk nu kumelip.


MASKUMAMBANG


1. Wal ‘aadiyaati dabhaa 2. Falmuuriyaati qadhaa


Demi kuda perang nu lumpatna tarik
Ngahegak hos hosan
nu talapokna mun nitih
Bijil geni tingburinyay

BAGBAGAN KASUMEDANGAN (I)

ADEG ADEG

‘Tong jauh jauh euy,…ka sumedang geura, Puseurna elmu sunda mah aya di dinya’  mangrupakeun caritaan daria oge kadang bari heureuy kawas caritaan nu teu siga siga nu sok remen kadenge puluhan taun ka tukang lamun ruang riung jeung batur batur nu keur raresep ngabahas ngeunaan waja waja nu tos semplak warisan kaluhungan luluhur luluhur nu agung agung. Enyana mah gening, pamanggih kitu teh aya benerna tapi bari ayeuna mah loba salahna.  

Aya benerna sabab baheulana Sumedang teh, di ahir jaman sumedang larang,  pernah mangrupakeun puseur dayeuh karajaan nu kapilih neruskeun Pajajaran sanggeus pakuan (pajajaran) burak. Jadi, munasabah mun nu ngarana di puseur dayeuh kumpul  inohong inohong ti sakuliah nagri pajajaran nu nepingajarkeun elmu panemuna, salah sahiji  pusat atikan/‘binayapanti’na harita pernah aya mekar di daerah WARU Sumedang. Satuluyna,  dina geus semplak nu jadi wajana dibeungkeutkeun kana hiji realm nu katelah KASUMEDANGAN nu masieup kasumedangan ‘local’ versi samemehna nu jadi warisan  pakeun kabeungharan seuweu siwina. Bakating ku warna warna jeung euyeubna kasumedangan nepikeun ka nu osok nererusajarkeuna ge tara tarapis dina kabeh ulikan kasumedangan tapi biasana manjing ngan dina pokona nepikeun ka bisa nuduhkeun ngajarkeun anu laina.

Loba salahna, nyaeta sabab eta mah baheula ayeuna mah wallahu alam hartina barang can tangtu/geus teu tangtu, ngan nu pasti aya mah tapak tapakna urut urutna patilasan patilasana nu warna warna. Ku kajadian  kasauran pamuk sumedang larang baheula ‘nu nuturkeun aing, cadu ngawula ka menak’ nya para satmata para budimana bubar nyebar deui ka masing masing padikana. Sumedang larangna ge malah tuluy kaereh deungeun.

Sumedang ayeuna mah ukur sagede kabupaten nu sok dipoyok/dilebarkeun lain larang,  alus, mahal, mulya, jarang lantaran ‘outstanding’, ‘haram’ diganggu, teu bisa dibuka/kapanggih/diasupan/diganggu sagawayah deui tapi cenah ge ukur sumedang nu ngarangrangan. Kamulyaanana maruragan kaditu kadieu kamana mana nu aya tinggal regang/rangrangna mungkul, paling paling tempatna ukur jadi  daerah ‘penyangga’, liliwatan lamun rek ka tanah ukur jeung puseur dayeuh. Najan sugan wae dina nepikeun ka tinggal regangna ge ari engkena tuluy dihujanan dipupukan deui mah lila lila daunan deui buahan deui hejo lemboh deui mulya larang deui.